8ο ATHICFF – Iris Verhoeven: «Ξέρω ότι ακούγεται λίγο κλισέ… αλλά ακολουθήστε τα όνειρά σας!»

Συνέντευξη στους Young Reporters* (Δημήτρη Κροντηρά και Ιφιγένεια Στεργιούλα)

Η Iris Verhoeven είναι διευθύντρια του JEF, οργανισμού κινηματογράφου και παιχνιδιών για νέους στη Φλάνδρα, Βέλγιο. Ο οργανισμός δραστηριοποιείται στη διανομή ταινιών, την εκπαίδευση στον κινηματογράφο και τα μέσα, ενώ διοργανώνει ετήσιο φεστιβάλ νεανικού κινηματογράφου σε πολλές πόλεις. Το Φεστιβάλ έχει δημιουργήσει το μεγαλύτερο medialab στη Φλάνδρα και την πλατφόρμα “JEF στο νοσοκομείο”, για παιδιά σε νοσοκομεία και κέντρα αποκατάστασης, με διεθνή δράση από το 2018. Στο παρελθόν, υπήρξε οικονομική διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Φεστιβάλ Νεανικού Κινηματογράφου για 10 σχεδόν χρόνια και έχει εργαστεί στο Πανεπιστήμιο της Αμβέρσας και σε άλλους πολιτιστικούς οργανισμούς. Είναι μέλος Δ.Σ. σε φορείς, όπως το oKo και το Φεστιβάλ Courtisane. Σπούδασε Πολιτική, Πολιτιστικές Σπουδές και Διοίκηση Πολιτισμού, ενώ το 2019 ολοκλήρωσε το πρόγραμμα ηγεσίας LinC (Πανεπιστήμιο Ουτρέχτης & Antwerp Management School).

-Είστε επικεφαλής ενός οργανισμού (JEF) με ποικίλες πρωτοβουλίες που καλύπτουν όλες τις πτυχές αυτού που ονομάζεται κινηματογραφική κουλτούρα. Τι περιλαμβάνει αυτός ο οργανισμός και τι σας ενέπνευσε να συνεχίσετε με αυτόν;

Λοιπόν, το κάνω σχεδόν 20 χρόνια, οπότε η δική μου κινητήρια δύναμη είναι ότι είμαι τόσο πεπεισμένη —πάντα ήμουν— για τη δύναμη των εικόνων. Όταν ήμουν νεότερη, έγραφα γράμματα στο National Geographic ζητώντας να με προσλάβουν, αλλά δυστυχώς, δε μου πρόσφεραν ποτέ μια θέση! Μετά, στο πανεπιστήμιο έκανα ένα μάθημα οπτικής ανθρωπολογίας, στα πλαίσια του οποίου δουλεύαμε μαζί με φοιτητές κινηματογράφου. Σπούδασα ανθρωπολογία κι αυτό πραγματικά με κινητοποίησε, γιατί μπορείς να αφηγηθείς τόσες πολλές ιστορίες μέσω των εικόνων! Και μετά δούλεψα στο πανεπιστήμιο, στον οπτικοακουστικό τομέα, και κάποια μέρα είχα μια συνέντευξη με κάποιον από το Youth Film Festival, που αποτελεί συνεργάτη του JEF και σκέφτηκα «α, αυτό είναι ένας ωραίος οργανισμός!». Κι έναν χρόνο αργότερα, όταν άνοιξε μια θέση εργασίας, είπα « τη θέλω αυτή τη δουλειά» και την πήρα! Αυτό συνέβη πριν από 20 χρόνια, όταν ο μεγαλύτερος γιος μου ήταν τότε επτά μηνών, και κάπως έτσι ξεκίνησα.

-Η κινούμενη εικόνα, που είναι προφανώς πολύ σημαντική για εσάς, έχει εξελιχθεί με τον καιρό χάρη στη νέα τεχνολογία. Καθώς η εικόνα αλλάζει, ποιο είναι το δικό σας κίνητρο να συνεχίσετε με το JEF;

Η μητέρα μου ήταν πάντα μπροστά τεχνολογικά! Ήταν εκείνη ήταν που μου έδωσε το πρώτο μου κινητό, που τότε που τα κινητά έμοιαζαν ακόμη με βομβητή. Ξεκινήσαμε λοιπόν ως κινηματογραφικό φεστιβάλ, αλλά πολύ γρήγορα είδαμε τις δυνατότητες των βιντεοπαιχνιδιών και των οπτικοακουστικών εγκαταστάσεων. Πάντα με ενδιέφερε να ενσωματώνω το gaming σε ό,τι κάναμε, γιατί πραγματικά πιστεύω ότι τα παιδιά αγαπούν τις νέες τεχνικές, το VR, το AR κλπ. Όλα αυτά είναι άλλωστε εργαλεία για να αφηγηθείς ιστορίες μέσω των εικόνων. Οπότε ποτέ δε σκεφτόμουν σε κουτάκια, αντίθετα, πάντα έλεγα ‘’ας δούμε τις ταινίες με τον πιο διευρυμένο τρόπο!’’ Αυτή ήταν η φιλοσοφία μας. Κάθε φορά που υπάρχει ένα νέο εργαλείο στον οπτικοακουστικό χώρο, προσπαθούμε να το χρησιμοποιήσουμε. Να σας υπενθυμίσω ότι δε δουλεύουμε μόνο για το Φεστιβάλ. Υπάρχει, επίσης, η εταιρεία διανομής ταινιών και η  εταιρεία κινηματογραφικής εκπαίδευσης. Έτσι, όλο τον χρόνο, κάθε μέρα, υπάρχει κάποιο εργαστήριο κάπου στο Βέλγιο. Συνολικά, νομίζω ότι προσεγγίζουμε περίπου ένα τέταρτο του εκατομμυρίου ανθρώπων, μαζί με τη διανομή ταινιών.

Πειραματιζόμαστε επίσης με το AI! Η τεχνητή νοημοσύνη συνεπάγεται βέβαια και ευθύνη. Μπορείς να κάνεις ένα εργαστήριο με AI, αλλά υπάρχουν πάντα τα παιδιά στα οποία πρέπει να εξηγείς. Έτσι, τώρα έχουμε εργαστήρια AI, με πλούσιο περιεχόμενο. Ομοίως με το gaming και το VR. Να σας αναφέρω ένα ωραίο παράδειγμα: υπάρχει μια ταινία φτιαγμένη από την οπτική γωνία ενός αγοριού, αλλά έχουμε και το VR που ήταν γυρισμένο από την οπτική γωνία της μητέρας του. Ήταν δύο ξεχωριστές ιστορίες, αλλά ήταν πραγματικά ενδιαφέρον να τις δεις και τις δύο, γιατί η καθεμία προσέθετε ένα ακόμη επίπεδο στην αφήγηση. Κάνουμε λοιπόν τέτοιου είδους πράγματα.

-Πιστεύετε ότι η τεχνητή νοημοσύνη (AI) μπορεί να ωφελήσει τον κινηματογράφο ή αποτελεί απειλή για τη δημιουργικότητα;

Είμαι αισιόδοξη, δε φοβάμαι! Φυσικά υπάρχουν κάποιες ανησυχίες σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη, όπως η ανάγκη για εκπαίδευση πάνω στη χρήση της, θέματα ιδιωτικότητας, η ανάγκη να είμαστε κριτικοί απέναντι στις εικόνες που βλέπουμε, αλλά, γενικά, πιστεύω ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι μια μορφή εκδημοκρατισμού του τομέα. Για μένα, δε θα αντικαταστήσει ποτέ την ανθρώπινη δημιουργικότητα, γιατί αυτό είναι το πιο πολύτιμο στοιχείο που έχουμε ως άνθρωποι. Το AI απλώς επαναλαμβάνει πράγματα που έχουμε ήδη κάνει. Αν πρόκειται για κάτι δημιουργικό, τότε ό,τι αποτέλεσμα παραγάγει το AI ουσιαστικά θα προέρχεται από το δικό μας μυαλό. Αν μιλάμε για πραγματικά νέα ιδέα, δε θα μπορεί να παραχθεί από το AI, ακριβώς επειδή η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί με τις ήδη υπάρχουσες ιδέες. Οπότε δεν το φοβάμαι αυτό. Οι άνθρωποι είναι πολύ πιο έξυπνοι! Υπάρχουν κάποια τρομακτικά πράγματα γύρω από το AI, αλλά γενικά πιστεύω ότι είναι ένα ακόμη εργαλείο που εκδημοκρατίζει πολλά πράγματα που παλαιότερα δεν ήταν προσβάσιμα σε όλους. Θα κάνει, επίσης, κάποιες διαδικασίες πιο γρήγορες και πιο αποτελεσματικές. Μπορείς να εξοικονομήσεις χρόνο και χρήματα. Δε φοβάμαι, αντιθέτως έχω μεγάλες προσδοκίες από όλα αυτά!

-Πολλά παιδιά έχουν δεύτερες σκέψεις όταν πρόκειται για σπουδές στον κινηματογράφο. Οι γονείς τους ή η κοινωνία ενθαρρύνουν συχνά πιο «συμβατικά» επαγγέλματα. Πιστεύετε ότι η συμμετοχή σε ένα κινηματογραφικό φεστιβάλ μπορεί να αλλάξει τη γνώμη τους για τη βιομηχανία του κινηματογράφου;

Δεν είμαι σίγουρη αν το βλέπω αυτό. Οι νέοι άνθρωποι που δουλεύουν στο φεστιβάλ μας ως εθελοντές —και είναι πολλοί— έρχονται όλοι με πάθος για τον κινηματογράφο. Πολλοί από αυτούς είναι μόλις 15 χρονών, οπότε δεν ξέρουν ακόμα τι θα σπουδάσουν, κι όλοι με διαφορετικές προσωπικότητες που τους ενώνει το ίδιο πάθος. Είναι τόσο όμορφο να τους βλέπεις να γίνονται φίλοι, γνωρίζοντας ότι έξω από το Φεστιβάλ μπορεί και να μην είχαν συναντηθεί ποτέ, γιατί είναι τόσο διαφορετικοί.

Μπορεί, λοιπόν, τα παιδιά να διστάζουν να ξεκινήσουν μια καριέρα στη βιομηχανία του κινηματογράφου επειδή ακούνε τους γονείς τους, που δεν είναι πάντα αρκετά ενθαρρυντικοί, όταν μιλάμε για επαγγέλματα που σχετίζονται με την τέχνη, γιατί η τέχνη δεν είναι ποτέ ο εύκολος δρόμος που θα σε οδηγήσει στο χρήμα και την ασφάλεια.

Αλλά στο Φεστιβάλ βλέπουν τι είναι εφικτό, για παράδειγμα βλέπουν σκηνοθέτες που δυσκολεύτηκαν και μετά πέτυχαν και νέους ταλαντούχους ανθρώπους σε διάφορα πεδία.

Για παράδειγμα, θυμάμαι κάποιους μικρούς επισκέπτες που είχαν έρθει στο media lab όταν φιλοξενούσαμε φοιτητές από ένα πανεπιστήμιο που ειδικευόταν στο gaming, οι οποίοι τους εξηγούσαν πολλά πράγματα και τα παιδιά έδειχναν τόσο ενθουσιασμένα, είχαν μείνει με το στόμα ανοιχτό, λέγοντας: «Θέλω να το κάνω κι εγώ!». Έτσι, ανοίγονται ορίζοντες… δε χρειάζεται να είσαι Στίβεν Σπίλμπεργκ! Υπάρχουν πολλοί τρόποι να τα καταφέρεις!

-Πολλοί άνθρωποι φοβούνται τις τέχνες, φοβούνται μήπως αποτύχουν…

Έχω ένα υπέροχο παράδειγμα ενός αγοριού που ήταν 16 χρονών όταν ξεκίνησε να είναι εθελοντής στο Φεστιβάλ μας. Ήταν πολύ ντροπαλός. Μόλις είχε σταματήσει το σχολείο, αλλά κάθε χρόνο συνέχιζε να επιστρέφει στο Φεστιβάλ. Όταν έγινε 19, αποφάσισε να δώσει εξετάσεις για να πάρει απολυτήριο λυκείου. Τα κατάφερε, -τις έδωσε αργότερα-, πήρε το απολυτήριό του και μετά ξεκίνησε σπουδές σε μια σχολή κινηματογράφου. Έκανε τη δική του μικρού μήκους ταινία, που ταξίδεψε σε διάφορα μέρη και κέρδισε πολλά βραβεία! Τώρα δουλεύει σε μια εταιρεία παραγωγής και κάνει και πρεμιέρες στο φεστιβάλ μας. Είμαι τόσο περήφανη γι’ αυτόν!

Κι αυτός είναι μόνο ένας από τους πολλούς εφήβους που είδα να μεγαλώνουν και να βρίσκουν τον δρόμο τους. Υπάρχουν κι άλλα τέτοια παραδείγματα. Μπορείς να ακολουθήσεις τους κανόνες και να έχεις ασφάλεια, και μετά στα 50 σου να πάθεις μια τεράστια κρίση μέσης ηλικίας!

-Αν δεν επιλέγατε τη βιομηχανία του κινηματογράφου, τι άλλο θα διαλέγατε να κάνετε στη ζωή σας;

Είμαι διευθύντρια του πολιτιστικού τομέα, αλλά πάντα με γοήτευε η κουλτούρα του κινηματογράφου γενικά. Ήταν πάντα μεγάλο κομμάτι της ζωής μου. Αλλά, αν δεν ήταν ο κινηματογράφος, νομίζω θα ήταν η μόδα! Όταν ήμουν μικρή ήθελα να γίνω σχεδιάστρια μόδας! Μου αρέσουν ακόμα τα όμορφα ρούχα!

-Μια τελευταία ερώτηση… αν μπορούσατε να δώσετε μια συμβουλή σε νέους που ενδιαφέρονται για αυτόν τον χώρο, τι θα τους λέγατε;

Ξέρω ότι είναι λίγο κλισέ… αλλά ακολουθήστε τα όνειρά σας! Είναι ο μόνος τρόπος να ζήσεις! Φανταστείτε να επιλέξετε αυτό που σας λέει η μητέρα σας ή οι φίλοι σας να κάνετε, και να το κάνετε, και τελικά να μην πετύχει. Αυτό είναι ακόμη χειρότερο, είναι εφιάλτης! Αλλά, αν επιλέξεις αυτό που θέλει η καρδιά σου, ακόμη και να μην πετύχει, τουλάχιστον θα ξέρεις ότι προσπάθησες!

*Οι Young Reporters είναι η δημοσιογραφική ομάδα του Φεστιβάλ μας που απαρτίζεται από νέους 14-17 ετών. Οι Young Reporters καταγράφουν όσα γίνονται στο Φεστιβάλ, κάνουν συνεντεύξεις με δημιουργούς, συντελεστές και επαγγελματίες του χώρου, όπως και με το κοινό! Κάνουν επίσης ρεπορτάζ, γράφουν κριτικές ταινιών, τα πάντα! Έλα κι εσύ στην ομάδα μας.